แมงมุมก็ "นอนชดเชย" ได้! พบหลักฐานแรกในสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง และอาจกำลังฝันอยู่ด้วย

ในมุมมืดของกรงทดลอง แมงมุมตัวจิ๋วกำลังหลับ แต่ขาของมันกระตุกเป็นพัก ๆ ปากสั่น และจอตาเลื่อนไปมาเหมือนกำลังมองตามอะไรบางอย่างที่ไม่มีอยู่จริง นี่คือแมงมุมกระโดด Portia fimbriata หนึ่งในแมงมุมที่ฉลาดที่สุด และเป็นหลักฐานล่าสุดว่าแมงมุมมีช่วงหลับคล้าย REM แบบคน

เมื่อปี 2022 ทีมของดาเนียลา เรอสเลอร์ จากมหาวิทยาลัยบอนน์ เยอรมนี เคยเห็นพฤติกรรมคล้าย REM ในแมงมุมกระโดดอีกชนิดมาแล้ว แต่ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่ามัน “หลับ” จริงหรือแค่พัก รอบนี้ทีมจึงทดสอบกับพอร์เทีย แมงมุมที่วางแผนเส้นทางล่าเหยื่อได้แม้มองไม่เห็นเป้าหมาย และดีดใยเลียนแบบแมลงติดใยเพื่อหลอกแมงมุมตัวอื่น

ผลคือพอร์เทียผ่านเกณฑ์การนอนครบ คือกลางวันตื่นตัว กลางคืนอยู่ในท่าพักประจำ ตอบสนองต่อสิ่งรบกวนน้อยลง โดยเฉพาะช่วงที่กระตุกคล้าย REM

หลักฐานที่หนักแน่นที่สุดมาจากการรบกวนการนอน นักวิจัยปล่อยแมลงวันผลไม้ 25 ตัวเข้าไปในกรงตอนกลางคืนเพื่อไม่ให้แมงมุมได้นอนเต็มที่ คืนต่อมาแมงมุมมีช่วงหลับคล้าย REM มากขึ้นเกือบ 80% แบบเพิ่มจำนวนรอบ ไม่ใช่ยืดแต่ละรอบให้นานขึ้น ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า “REM rebound” หรือการนอนชดเชย ทีมวิจัยบอกว่าเป็นครั้งแรกที่พบในสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง

การที่แมงมุมต้องชดเชยช่วงหลับนี้บอกว่ามันมีหน้าที่สำคัญจริง ไม่ใช่ผลพลอยได้ นักวิจัยสงสัยว่าอาจเกี่ยวกับการเรียนรู้และจัดเก็บความจำเหมือนในสัตว์มีกระดูกสันหลัง แต่งานนี้ยังไม่ได้ทดสอบเรื่องนั้นโดยตรง

แล้วแมงมุมฝันไหม คำตอบตอนนี้คือ “อาจจะ แต่เรายังวัดไม่ได้” ขาที่กระตุกและตาที่กลอกไปมาอาจเป็นการเล่นซ้ำสิ่งที่ทำตอนกลางวัน งานวิจัยต่อไปจะดูว่าสมองส่วนไหนทำงานระหว่างช่วงนี้