ทำไมหมาตัวใหญ่อายุสั้นกว่าหมาตัวเล็ก? นักวิจัยตรวจดีเอ็นเอหมาเกือบ 900 ตัว พบ "ยีนกระโดด" หลุดการควบคุมเร็วกว่า
หมาพันธุ์ใหญ่โตเร็ว ป่วยโรคชราเร็ว และมักจากไปก่อนหมาพันธุ์เล็ก งานวิจัยในวารสาร Science พบร่องรอยระดับโมเลกุลที่อาจอธิบายเรื่องนี้ได้ แต่ยังเป็นความสัมพันธ์ ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุ
คนเลี้ยงหมาหลายคนรู้กันดีว่าหมาพันธุ์ใหญ่อย่างเกรตเดนมักอยู่กับเราได้ไม่นานเท่าหมาพันธุ์เล็ก หมาบางพันธุ์แทบไม่เกินสิบปี ขณะที่บางตัวอยู่ได้เกิน 20 ปี ล่าสุดนักวิจัยในสหรัฐฯ พบร่องรอยในดีเอ็นเอที่อาจช่วยอธิบายว่าทำไมหมาตัวใหญ่ถึงแก่เร็วกว่า
เรื่องนี้แปลกตรงที่สวนทางกับธรรมชาติ ถ้าเทียบข้ามสายพันธุ์ สัตว์ตัวใหญ่มักอายุยืนกว่า หนูอยู่ได้ไม่กี่ปี คนและช้างอยู่ได้หลายสิบปี วาฬโบว์เฮดอยู่ได้ราวสองร้อยปี แต่พอเป็นหมาด้วยกันเอง ตัวยิ่งใหญ่กลับยิ่งโตเร็ว ป่วยโรคชราเร็ว และตายเร็วกว่า
ทีมนักวิจัยที่นำโดยมหาวิทยาลัยแห่งรัฐแอริโซนา ใช้ตัวอย่างเลือดจากหมาเกือบ 900 ตัวในโครงการ Dog Aging Project ซึ่งติดตามหมาบ้านทั่วสหรัฐฯ แล้วดู “เมทิเลชัน” ของดีเอ็นเอ ซึ่งเป็นเหมือนป้ายเล็ก ๆ ที่แปะบนดีเอ็นเอเพื่อเปิดปิดการทำงานของยีน โดยไม่เปลี่ยนตัวรหัสพันธุกรรม
สิ่งที่เปลี่ยนชัดที่สุดตามอายุอยู่ที่ “ทรานสโพซอน” หรือที่เรียกกันว่ายีนกระโดด เป็นชิ้นดีเอ็นเอที่ก๊อปตัวเองไปแทรกตำแหน่งอื่นในจีโนมได้ ปกติร่างกายใช้เมทิเลชันล็อกมันไว้ แต่เมื่อหมาแก่ตัว ป้ายล็อกพวกนี้ค่อย ๆ หลุด โดยเฉพาะยีนกระโดดกลุ่มที่ชื่อ LINE1 ซึ่งบริเวณที่เกี่ยวข้องมากกว่าร้อยละ 40 สูญเสียเมทิเลชันเมื่ออายุมากขึ้น
ประเด็นสำคัญคือหมาพันธุ์ใหญ่สูญเสียเมทิเลชันของ LINE1 ไปตามอายุเร็วกว่าหมาพันธุ์เล็กราวร้อยละ 35 ตัวเลขนี้เป็นความเร็วที่ต่างกัน ไม่ได้แปลว่าหายไปปีละ 35 เปอร์เซ็นต์ ทีมวิจัยยังพบว่าหมาที่ “อายุทางดีเอ็นเอ” แก่กว่าอายุจริงมีความเสี่ยงตายสูงกว่า และหมาตัวผู้มีรูปแบบที่แก่เร็วกว่าตัวเมียด้วย
นักวิจัยเสนอว่าเมื่อยีนกระโดดหลุดการควบคุม อาจทำให้ดีเอ็นเอเสียหายและเซลล์ไม่เสถียร จนเสี่ยงโรคและมะเร็งมากขึ้น แต่ข้อจำกัดคือการศึกษานี้ดูหมาแต่ละตัวเพียงช่วงเวลาหนึ่ง ทีมวิจัยเองยอมรับว่ายังบอกไม่ได้ว่า LINE1 เป็นต้นเหตุของความแก่ หรือเป็นแค่ผลที่ตามมา และหัวหน้าทีมมีชื่อเป็นผู้ประดิษฐ์ในคำขอสิทธิบัตร “นาฬิกาอายุทางดีเอ็นเอ” ของหมาซึ่งยังรอพิจารณา
สำหรับคนรักหมา งานนี้ยังไม่ได้เปลี่ยนวิธีดูแลในวันนี้ แต่นักวิจัยมองว่าหมาบ้านซึ่งใช้ชีวิตในสภาพแวดล้อมเดียวกับคน เป็นต้นแบบที่ดีในการศึกษาความแก่ และในอนาคตการควบคุมยีนกระโดดอาจเป็นทางหนึ่งที่ช่วยให้ทั้งหมาและคนแข็งแรงได้นานขึ้น
